Disleksi Bir Eksiklik Değil, Farklı Bir Öğrenme Biçimidir

 

Disleksi Bir Eksiklik Değil, 

Farklı Bir Öğrenme Biçimidir

Disleksi; zekâ eksikliği, tembellik veya isteksizlik değildir. Öncelikle doğru ve akıcı okuma, sözcükleri tanıma ve yazım becerilerini etkileyen nörogelişimsel bir öğrenme farklılığıdır. Disleksili bireyler bazı alanlarda zorlanabilir; ancak uygun eğitim, anlayış ve erişilebilir araçlarla kendi potansiyellerini ortaya çıkarabilirler.

Disleksi nasıl görülmelidir?

Disleksi çoğunlukla harfleri karıştırmakla açıklansa da bundan daha kapsamlıdır. Sesleri ayırt etme, sözcükleri çözümleme, okuma hızı, yazım, sözel bellek ve bilgiyi işleme hızı gibi alanlarda güçlükler görülebilir. Bu özelliklerin şiddeti ve bireyin yaşamına etkisi kişiden kişiye değişir (Rose, 2009).

Disleksinin zekâyla doğrudan bir ilişkisi yoktur. Disleksili bir insan da diğer insanlar gibi düşünebilir, öğrenebilir, üretebilir ve başarılı olabilir. Ancak geleneksel eğitim sistemleri çoğunlukla hızlı okuma, uzun metinleri ezberleme ve yazılı sınavlara dayanır. Bu durum, disleksili bireyin gerçek bilgi ve yeteneklerinin yeterince görünmemesine neden olabilir.

Peterson ve Pennington’a (2015) göre gelişimsel disleksi; biyolojik, bilişsel ve çevresel birçok etkenin birlikte değerlendirilmesini gerektiren karmaşık bir durumdur. Bu nedenle her disleksili bireye aynı yöntemle yaklaşmak doğru değildir.

“Farklı öğrenme biçimi” ne anlama gelir?

Disleksiyi farklı bir öğrenme biçimi olarak tanımlamak, yaşanan güçlükleri görmezden gelmek anlamına gelmez. Aksine, bireyin zorlandığı alanları kabul ederken öğrenebilmesi için farklı yollar oluşturmayı ifade eder.

Bazı insanlar bilgiyi uzun yazılı metinlerden daha kolay öğrenirken bazıları görsellerden, sesli anlatımdan, uygulamalı çalışmalardan veya küçük adımlara ayrılmış yönergelerden daha fazla yararlanabilir. Disleksili birey için de öğrenme ortamının kişiselleştirilmesi önemlidir.

Bir metnin sesli olarak dinlenebilmesi, önemli kelimelerin belirginleştirilmesi, konuların görsellerle açıklanması ve öğrenmek için ek süre verilmesi erişilebilirliği artırabilir. Böylece bireyin bütün enerjisini okuma güçlüğüne harcamak yerine konuyu anlamaya ve düşünmeye yöneltmesi sağlanır.

Doğru destek neden önemlidir?

Erken fark edilen ve doğru şekilde desteklenen okuma güçlüklerinde olumlu gelişmeler sağlanabilir. Sistemli, açık, aşamalı ve tekrar içeren öğretim yöntemleri özellikle okuma ve yazma becerilerinin geliştirilmesinde önem taşır (Rose, 2009).

Destek yalnızca okulda verilmemelidir. Ailede, üniversitede, iş yerinde ve toplumsal yaşamda da anlayışlı bir yaklaşım gereklidir. Disleksili bir bireye yardım etmek için şu uygulamalar kullanılabilir:

• Kısa, açık ve anlaşılır cümleler kurmak
• Uzun yönergeleri küçük adımlara bölmek
• Metinleri sesli dinleme seçeneği sunmak
• Görsel, şema ve örneklerden yararlanmak
• Okuma ve yazma çalışmaları için ek süre tanımak
• Yazım hataları üzerinden küçük düşürmemek
• Bireyin güçlü olduğu alanları desteklemek
• Hangi yöntemin yardımcı olduğunu doğrudan kendisine sormak

En önemli desteklerden biri de sabırdır. Sürekli eleştirilen veya başkalarıyla karşılaştırılan bir birey zamanla hata yapmaktan ve öğrenmekten korkabilir. Güvenli bir öğrenme ortamı ise bireyin soru sormasını, denemesini ve kendi yöntemlerini geliştirmesini kolaylaştırır.

Etiketlerden önce insanı görmek

Disleksi bir insanın bütün kimliği değildir. Her disleksili bireyin deneyimi, ihtiyacı, ilgi alanı ve güçlü yönleri farklıdır. Bu nedenle “Bütün disleksililer görsel düşünür” veya “Her disleksili yaratıcıdır” gibi genellemelerden kaçınılmalıdır.

Bireyin yalnızca güçlüklerine odaklanmak da doğru değildir. Fotoğraf, sanat, tasarım, teknoloji, spor, problem çözme veya sözlü anlatım gibi alanlardaki güçlü özellikleri desteklenebilir. Burada amaç disleksiyi romantikleştirmek değil, bireyin karşılaştığı engelleri azaltarak yeteneklerinin görünür olmasını sağlamaktır.

Sonuç

Disleksi bir eksiklik değil, öğrenme sürecinde farklı ihtiyaçlar doğuran nörogelişimsel bir farklılıktır. Asıl sorun çoğu zaman bireyin kendisinden değil, herkesi aynı biçimde öğrenmeye zorlayan sistemlerden kaynaklanır.

Doğru destek; bireyi başkasına dönüştürmeye çalışmak değil, kendi yöntemiyle öğrenebilmesi için gerekli koşulları oluşturmaktır. Sabır, erişilebilir materyaller, uygun eğitim yöntemleri ve toplumsal farkındalık sayesinde disleksili bireyler potansiyellerini daha özgür biçimde ortaya koyabilir.

Disleksi bir eksiklik değil, dünyayı farklı algılama ve öğrenme biçimidir. Doğru destek ve anlayışla her birey kendi potansiyelini ortaya çıkarabilir.

Kaynakça

Peterson, R. L., & Pennington, B. F. (2015). Developmental dyslexia. Annual Review of Clinical Psychology, 11, 283–307.

Rose, J. (2009). Identifying and teaching children and young people with dyslexia and literacy difficulties: An independent report. Department for Children, Schools and Families.