Erich Fromm Gözüyle "Sahip Olmak mı, Olmak mı?": Tüketim Toplumunda Varoluşun Peşinde
Modern dünyada başarı ve mutluluk çoğu zaman sahip olunan nesnelerle ölçülmektedir. Daha büyük evler, daha yeni telefonlar ve daha fazla tüketim, birçok insan için yaşamın temel hedefleri hâline gelmiştir. Ancak Alman sosyal psikolog ve filozof Erich Fromm, bu yaklaşımın insanı gerçek mutluluktan uzaklaştırdığını savunur. Fromm'un "Sahip Olmak ya da Olmak" adlı eseri, modern tüketim kültürüne yönelik önemli bir eleştiridir.
Fromm'a göre insan yaşamında iki temel yönelim vardır: sahip olmak ve olmak. Sahip olmak yönelimi, bireyin kimliğini sahip olduğu nesneler, statü ve güç üzerinden kurmasına dayanır. Bu anlayışta kişi, ne kadar çok şeye sahipse o kadar değerli olduğunu düşünür. Ancak bu durum sürekli bir eksiklik hissi yaratır. Çünkü tüketim kültürü her zaman yeni ihtiyaçlar üretir ve bireyi daha fazlasını istemeye yönlendirir.
Buna karşılık olmak yönelimi, insanın yaşamı deneyimleme biçimine odaklanır. Burada önemli olan sahip olunan şeyler değil, yaşanan deneyimler, kurulan ilişkiler, öğrenilen bilgiler ve geliştirilen yeteneklerdir. Bir kitabı satın almak yerine onu gerçekten okumak, fotoğraf makinesine sahip olmak yerine dünyayı dikkatle gözlemlemek veya seyahat ederken yalnızca gitmek değil bulunduğu yeri anlamaya çalışmak olmak yöneliminin örnekleridir.
Günümüzde sosyal medya da sahip olma kültürünü güçlendirebilmektedir. İnsanlar çoğu zaman deneyimlerini yaşamak yerine onları sergilemeye odaklanmaktadır. Fromm'un yaklaşımı ise bireyin dış onay yerine içsel gelişime yönelmesini önerir. Çünkü gerçek doyum, sahip olunan nesnelerin miktarında değil, yaşamın anlamını keşfetme sürecinde ortaya çıkar.
Fotoğraf sanatı da bu bakış açısını destekleyen güçlü bir araçtır. Fotoğrafçı için önemli olan yalnızca ekipman değil, bakış açısıdır. Aynı sokak, aynı ışık ve aynı insanlar farklı gözlerle bambaşka hikâyelere dönüşebilir. Bu nedenle görmek ve anlamak, sahip olmaktan daha değerlidir.
Sonuç olarak Erich Fromm'un düşünceleri günümüz tüketim toplumunda hâlâ güncelliğini korumaktadır. Mutluluğu satın alınabilir nesnelerde aramak yerine öğrenmeye, üretmeye, paylaşmaya ve deneyimlemeye yönelmek daha anlamlı bir yaşamın kapılarını açabilir. Gerçek zenginlik, sahip olduklarımızda değil; kim olduğumuzda ve nasıl yaşadığımızda saklıdır.
Kaynakça (APA 7)
Erich Fromm. (2013). Sahip olmak ya da olmak (A. Arıtan, Çev.). Say Yayınları. (Orijinal eser 1976'da yayımlanmıştır.)
Erich Fromm. (2004). Özgürlükten kaçış (Ş. Yeğin, Çev.). Payel Yayınları. (Orijinal eser 1941'de yayımlanmıştır.)
Yorumlar
Yorum Gönder