Paulo Freire’nin Özgürleştirici Eğitim Anlayışı ve Disleksili Bireyler İçin Kapsayıcı Pedagoji
Paulo Freire’nin Özgürleştirici Eğitim Anlayışı
ve Disleksili Bireyler İçin Kapsayıcı Pedagoji
Özet
Bu makale, Brezilyalı eğitimci Paulo Freire’nin özgürleştirici eğitim anlayışını, disleksili bireylerin öğrenme süreçleri bağlamında incelemektedir. Freire’nin diyalog, eleştirel bilinç ve deneyim temelli pedagojisi, disleksiye sahip bireyler için kapsayıcı ve güçlendirici bir öğrenme ortamı sunmaktadır. Çalışmada, geleneksel eğitim modellerinin sınırlılıkları ele alınmakta ve Freireci yaklaşımın çoklu duyusal öğrenme, bireysel farklılıklara saygı ve demokratik katılım açısından sunduğu olanaklar tartışılmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Paulo Freire, disleksi, eleştirel pedagoji, kapsayıcı eğitim, özgürleştirici öğrenme
1. Giriş
Eğitim sistemleri uzun yıllar boyunca standartlaştırılmış öğrenme modellerine dayalı olarak yapılandırılmıştır. Bu durum, öğrenme farklılıklarına sahip bireylerin sistem içinde dezavantajlı konuma düşmesine neden olmuştur. Disleksi, okuma ve yazma süreçlerinde güçlüklerle karakterize edilen nörogelişimsel bir farklılıktır ve geleneksel öğretim yöntemleriyle yeterince desteklenmediğinde akademik başarısızlıkla ilişkilendirilmektedir.
Paulo Freire’nin geliştirdiği özgürleştirici pedagojik yaklaşım, bireyin deneyimlerini merkeze alan ve öğrenmeyi diyalog yoluyla yapılandıran bir anlayış sunar. Bu yaklaşım, disleksili bireyler için alternatif ve kapsayıcı bir eğitim modeli geliştirilmesine olanak tanımaktadır.
2. Paulo Freire’nin Eğitim Felsefesi
Freire’nin pedagojisi, eğitimi yalnızca bilgi aktarımı olarak değil, toplumsal bilinçlenme ve dönüşüm süreci olarak ele alır. Özellikle Pedagogy of the Oppressed adlı eserinde, eğitimin baskıcı yapıları yeniden üretmek yerine özgürleştirici bir araç olması gerektiğini savunmuştur.
Freire’ye göre:
Öğrenci pasif bir alıcı değildir,
Bilgi birlikte inşa edilir,
Öğrenme diyalogla gelişir,
Deneyim temel bilgi kaynağıdır.
Bu ilkeler, farklı öğrenme biçimlerine sahip bireyler için esnek ve insan merkezli bir eğitim ortamı yaratmaktadır.
3. Disleksi ve Eğitimde Karşılaşılan Sorunlar
Disleksi, bireyin zekâ düzeyinden bağımsız olarak okuma, yazma ve heceleme alanlarında yaşadığı güçlüklerle tanımlanır. Ancak geleneksel eğitim sistemlerinde disleksi çoğu zaman “akademik yetersizlik” olarak algılanmaktadır.
Disleksili bireylerin karşılaştığı başlıca sorunlar şunlardır:
Zaman baskısı altında başarısızlık,
Okuma merkezli değerlendirme sistemleri,
Düşük akademik özgüven,
Sosyal dışlanma.
Bu sorunlar, bireyin öğrenme motivasyonunu olumsuz etkilemekte ve eğitimden uzaklaşmasına neden olabilmektedir.
4. Bankacı Eğitim Modeli ve Disleksi
Freire’nin eleştirdiği “bankacı eğitim modeli”, öğrenciyi pasif bilgi alıcısı olarak konumlandırır. Bu modelde öğretmen bilgiyi “depolayan”, öğrenci ise “depolanan” bir nesnedir.
Disleksili bireyler açısından bu yaklaşım:
Ezbere dayalı öğrenmeyi teşvik eder,
Bireysel farklılıkları görmezden gelir,
Hata yapmayı cezalandırır.
Bu durum, disleksili öğrencilerin sistematik biçimde başarısızlıkla etiketlenmesine yol açmaktadır.
5. Eleştirel Bilinç ve Güçlenme Süreci
Freire’nin “eleştirel bilinç” (conscientização) kavramı, bireyin kendi koşullarını sorgulaması ve dönüştürme kapasitesi kazanması anlamına gelir. Disleksili bireyler için bu süreç, öğrenme farklılıklarını bir eksiklik olarak değil, bir çeşitlilik olarak görmelerini sağlar.
Eleştirel bilinç geliştiren birey:
Kendini suçlamaz,
Haklarını savunur,
Öğrenme biçimini tanır,
Eğitim ortamını dönüştürmeye katılır.
Bu yönüyle Freireci yaklaşım, disleksili bireylerin psikososyal güçlenmesini destekler.
6. Diyalog ve Çoklu Duyusal Öğrenme
Freire’ye göre öğrenmenin temeli diyalogdur. Diyalog temelli eğitim, sözlü iletişim, deneyim paylaşımı ve ortak üretimi esas alır. Bu yaklaşım, disleksili bireylerin güçlü yönlerini ortaya çıkarmaktadır.
Ayrıca Freireci pedagojinin deneyim temelli yapısı, çoklu duyusal öğrenme yöntemleriyle bütünleştirilebilir:
Görsel materyaller,
Sesli kaynaklar,
Drama ve rol oynama,
Dokunsal öğrenme araçları.
Bu yöntemler, disleksili bireylerin bilgiyi daha kalıcı biçimde yapılandırmasına katkı sağlar.
7. Freireci Yaklaşımın Disleksi Dostu Sınıf Ortamına Uyarlanması
7.1. Fiziksel Ortam
Büyük puntolu materyaller,
Renk kodlaması,
Gürültüsüz öğrenme alanları,
Görsel destekli panolar.
7.2. Pedagojik Ortam
Esnek değerlendirme,
Süre baskısının azaltılması,
Not yerine geri bildirim,
Bireysel öğrenme planları.
7.3. Psikolojik Ortam
Güven ilişkisi,
Hata yapma özgürlüğü,
Empati temelli iletişim,
Olumlu pekiştirme.
Bu unsurlar, Freire’nin “özgürlük alanı” olarak tanımladığı eğitim ortamını desteklemektedir.
8. Dijital Teknolojiler ve Kapsayıcı Pedagoji
Günümüzde dijital araçlar, Freireci pedagojinin disleksiye uyarlanmasında önemli bir rol oynamaktadır. Metin-ses dönüştürücüler, sesli kitaplar ve konuşarak yazma uygulamaları, öğrenme sürecini bireyselleştirmektedir.
Bu teknolojiler sayesinde disleksili bireyler, bilgiye bağımsız biçimde erişebilmekte ve öğrenme süreçlerini kontrol edebilmektedir.
9. Sonuç
Paulo Freire’nin özgürleştirici eğitim anlayışı, disleksili bireyler için yalnızca pedagojik bir yöntem değil, aynı zamanda etik ve insani bir yaklaşımdır. Bu anlayış, öğrenme farklılıklarını bir sorun olarak değil, eğitimin zenginliği olarak değerlendirmektedir.
Freireci pedagojinin disleksiyle bütünleştirilmesi sayesinde:
Eğitimde eşitlik güçlenir,
Bireysel potansiyel açığa çıkar,
Akademik özgüven artar,
Toplumsal katılım desteklenir.
Bu bağlamda, Freire’nin yaklaşımı günümüz kapsayıcı eğitim politikaları için güçlü bir teorik ve pratik çerçeve sunmaktadır.
Kaynakça (APA 7)
Freire, P. (1970). Pedagogy of the oppressed. Continuum.
Freire, P. (1998). Pedagogy of freedom: Ethics, democracy, and civic courage. Rowman & Littlefield.
Giroux, H. A. (2011). On critical pedagogy. Continuum.
Lyon, G. R., Shaywitz, S. E., & Shaywitz, B. A. (2003). A definition of dyslexia. Annals of Dyslexia, 53(1), 1–14. https://doi.org/10.1007/s11881-003-0001-9
Snowling, M. J. (2013). Early identification and interventions for dyslexia. Journal of Research in Special Educational Needs, 13(1), 7–14. https://doi.org/10.1111/j.1471-3802.2012.01298.x
UNESCO. (2020). Inclusive education and learning disabilities. UNESCO Publishing.
Yorumlar
Yorum Gönder