Kitap Okumanın Stres Düzeyi Üzerindeki Etkisi: Kısa Süreli Okumanın Psikolojik ve Bilişsel Faydaları

Özet

Günümüz yaşamında stres, zihinsel ve bedensel sağlığı doğrudan etkileyen temel sorunlardan biridir. Stresi azaltmaya yönelik yöntemler arasında fiziksel aktivite, meditasyon ve sosyal destek gibi yaklaşımlar öne çıkarken, kitap okuma da erişilebilir ve düşük maliyetli bir rahatlama aracı olarak dikkat çekmektedir. Özellikle kısa süreli okumanın bile stres düzeyini düşürebildiğine ilişkin bulgular, okuma davranışının psikolojik düzenleme üzerindeki rolünü güçlendirmektedir. Sussex Üniversitesi ile ilişkilendirilen Mindlab International araştırmasında, yalnızca 6 dakikalık okumanın stres seviyelerini %68’e kadar azaltabildiği bildirilmiştir. Bu makale, kitap okumanın stres azaltıcı etkisini; odaklanma, dikkat düzenleme, bilişsel uzaklaşma ve duygu düzenleme mekanizmaları üzerinden ele almakta, aynı zamanda bibliyoterapi (okuma terapisi) araştırmalarıyla birlikte değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler: stres, kitap okuma, bibliyoterapi, iyi oluş, duygu düzenleme, zihinsel sağlık

---

1. Giriş

Stres, bireyin çevresel taleplere verdiği fiziksel ve psikolojik tepki olarak tanımlanabilir ve uzun süreli olduğunda uyku bozuklukları, kaygı, tükenmişlik ve dikkat sorunları gibi pek çok probleme yol açabilir. Bu nedenle stresle başa çıkma yöntemleri hem bireysel hem toplumsal düzeyde önem taşır.
Kitap okuma, çoğu zaman “hobi” olarak görülse de, güncel araştırmalar okumanın aynı zamanda zihinsel sağlık üzerinde destekleyici bir rol oynayabildiğini göstermektedir. Kısa süreli okuma pratiklerinin bile stres tepkisini azaltabildiğine ilişkin veriler, okumanın gündelik yaşamda hızlı uygulanabilir bir rahatlama aracı olabileceğini düşündürmektedir (The Telegraph, 2009).

---

2. Kısa Süreli Okuma ve Stres Azalması

Kamuoyunda sıkça paylaşılan bulgulardan biri, 6 dakika kitap okumanın stres düzeyini %68’e kadar azaltabildiği iddiasıdır. Bu sonuç, Mindlab International tarafından Sussex Üniversitesi ile bağlantılı olarak yürütülen bir çalışmaya dayandırılmakta ve medyada yaygın biçimde alıntılanmaktadır (The Telegraph, 2009).
Bu bulgu, stres azaltmada kısa süreli okumanın etkili olabileceğini desteklerken; aynı zamanda okumanın, zihni hızla başka bir bilişsel düzleme taşıyabildiğini göstermesi açısından önemlidir.

Okuma eylemi sırasında:

• dikkat daralır ve tek bir uyaran üzerine yoğunlaşır,

• gündelik kaygılardan geçici uzaklaşma sağlanır,

• zihinsel tempo yavaşlar ve stres tepkisi azalabilir.

Bu nedenle kitap okuma, “kaçış” değil; zihinsel düzenleme sağlayan işlevsel bir araç olarak değerlendirilebilir.

---

3. Okumanın Stresi Azaltmasını Açıklayan Mekanizmalar

3.1. Dikkat Yönetimi ve Bilişsel Odaklanma

Stresli anlarda zihin genellikle dağınık, hızlı ve kontrolsüz düşünce akışına yönelir. Okuma ise dikkati metne sabitleyerek bilişsel yükü yeniden düzenler. Bu durum, zihnin tehdit algısından uzaklaşıp daha kontrollü bir odaklanma biçimine geçmesine yardımcı olabilir.

3.2. Duygu Düzenleme ve “Zihinsel Uzaklaşma”

Okuma sırasında birey, kendi hayatındaki stres kaynaklarını bir süreliğine arka plana iterek farklı bir anlatı dünyasına girer. Bu süreçte duygu düzenleme kolaylaşır ve kişi daha “dengeleyici” bir iç konuşma geliştirebilir.

3.3. Bibliyoterapi Etkisi (Okuma Terapisi)

Bibliyoterapi, planlı okuma yoluyla psikolojik destek sağlamayı amaçlayan bir yaklaşım olarak ele alınmaktadır. Güncel çalışmalar bibliyoterapinin stres ve kaygı azaltımında etkili olabileceğini göstermektedir (Morin et al., 2025). Aynı zamanda öğrencilerde sınav stresini azaltma gibi spesifik alanlarda da bibliyoterapi temelli programların faydaları raporlanmıştır (Hamdan, 2021).

---

4. Kitap Okumanın Günlük Yaşama Uygulanabilir Katkıları

4.1. “Mikro Alışkanlık” Olarak Okuma

Okuma rutini kurmak için uzun saatler ayırmak gerekmeyebilir. Gün içinde:

• sabah 10 dakika,

• akşam 6–15 dakika,

• uyumadan önce 5–10 sayfa
  gibi küçük hedefler, süreklilik sağlandığında büyük psikolojik katkılar oluşturabilir.

4.2. Dijital Gürültüyü Azaltması

Telefon ekranı, stres anlarında çoğu kişide “kaçış” gibi görünse de çoğu zaman zihinsel yükü artırabilir. Kitap ise dikkat bölünmesini azaltarak daha sakin bir zihinsel alan yaratabilir. Bu, özellikle uyku öncesi kaygı yaşayan bireyler için önemlidir (Tom’s Guide, 2025).

---

5. Tartışma

Okumanın stres azaltıcı etkisine dair popüler bilgi, özellikle “6 dakikada %68 stres azalması” ifadesiyle geniş kitlelere yayılmıştır. Bu tür bulgular, okumanın psikolojik iyilik halini destekleyen güçlü bir araç olduğunu göstermesi açısından yararlıdır. Bununla birlikte, bu tür sonuçların her bireyde aynı etkiyi yaratmayabileceği unutulmamalıdır. Okumanın etkisi; kişinin okuma alışkanlığına, seçilen metnin türüne, okuma ortamına ve mevcut stres düzeyine göre değişebilir.

---

6. Sonuç

Kitap okuma, hem zihinsel hem duygusal açıdan rahatlatıcı bir aktivite olarak stres yönetiminde güçlü bir yer tutmaktadır. Araştırmalar, kısa süreli okumanın bile stres seviyesini düşürebildiğini ve bibliyoterapi temelli yaklaşımların ruh sağlığını destekleyebileceğini göstermektedir. Bu nedenle kitap okuma, günlük yaşamda “küçük ama etkili” bir stres azaltma rutini olarak önerilebilir. Özellikle akşam saatlerinde yalnızca birkaç dakika kitap okumak, günün stresini azaltarak uyku kalitesini ve psikolojik dayanıklılığı artırabilir.

---

Kaynakça (APA 7)

Hamdan, W. (2021). Effectiveness of bibliotherapy in alleviating examination stress among students: A systematic review. Health Information & Libraries Journal. https://doi.org/10.1111/hir.12312

Morin, R. A., et al. (2025). Bibliotherapy for stress management: A wellness intervention in medical students (proof-of-concept). Journal Article, PubMed Central.

The Telegraph. (2009, March 30). Reading ‘can help reduce stress’.

Tom’s Guide. (2025, March 24). Reduce your stress before bed by 68% with this easy 6-minute nighttime routine.