Zamanın Sinemadaki Ontolojisi: Andrey Tarkovski’nin Mühürlenmiş Zaman Anlayışı
Zamanın Sinemadaki Ontolojisi: Andrey Tarkovski’nin Mühürlenmiş Zaman Anlayışı
Özet
Andrey Tarkovski’nin Mühürlenmiş Zaman adlı eseri, sinemayı yalnızca bir anlatı ya da teknik üretim alanı olarak değil, zamanın ve insan bilincinin sanatsal bir tezahürü olarak ele alan temel bir metindir. Tarkovski, bu kitabında sinemanın özünü “zamana biçim verme” olarak tanımlar ve görüntünün etik, metafizik ve şiirsel boyutlarını derinlemesine tartışır. Bu makale, Mühürlenmiş Zaman’ın sinema kuramına katkılarını, zaman kavrayışını ve sanat–vicdan ilişkisini incelemeyi amaçlamaktadır.
1. Tarkovski’ye Göre Sinemanın Doğası
Tarkovski, sinemayı edebiyat, tiyatro ya da resimle kıyaslanamayacak ölçüde özgün bir sanat olarak konumlandırır. Ona göre sinemanın ayırt edici gücü, zamanı doğrudan kaydedebilmesidir. Kamera yalnızca olayları değil, zamanın kendisini “mühürler”. Bu yaklaşım, klasik dramatik yapıdan ziyade sezgisel ve ritmik bir anlatımı ön plana çıkarır.
Tarkovski, izleyiciyi yönlendiren hızlı kurguya karşı çıkar; uzun planlar ve durağan sahnelerle seyircinin zamanla yüzleşmesini ister. Bu tavır, modern sinemada nadir görülen bir estetik cesaret olarak değerlendirilir.
2. Zaman Kavramı ve Bellek
Mühürlenmiş Zaman’da zaman, doğrusal bir ilerleme olarak değil; anılar, rüyalar ve bilinç kırıntılarıyla iç içe geçmiş bir yapı olarak ele alınır. Tarkovski’ye göre insan belleği, sinemanın doğal müttefikidir. Bu nedenle filmlerinde çocukluk, hatıralar, sessizlik ve tekrar eden imgeler merkezi bir yer tutar.
Zamanın bu öznel yorumu, Tarkovski sinemasını varoluşçu ve felsefi bir düzleme taşır. Sinema, bu bağlamda, insanın kendisiyle ve dünyayla kurduğu ilişkinin görsel bir kaydı hâline gelir.
3. Sanat, Etik ve Sorumluluk
Tarkovski, sanatçıyı yalnızca estetik üretici değil, aynı zamanda ahlaki bir özne olarak tanımlar. Mühürlenmiş Zaman’da sanatın temel görevinin “insanı daha iyiye çağırmak” olduğu vurgulanır. Bu anlayış, popüler sinemanın tüketime dayalı yapısıyla açık bir karşıtlık içindedir.
Sanatçı, Tarkovski’ye göre, topluma karşı sorumludur; seyirciyi rahatlatmak değil, onu düşünmeye ve yüzleşmeye davet etmek zorundadır. Bu yaklaşım, sinemanın bir eğlence aracı olmanın ötesine geçmesini sağlar.
4. Tarkovski’nin Sinema Kuramına Katkısı
Mühürlenmiş Zaman, klasik film teorilerinden farklı olarak teknik çözümlemelerden ziyade sezgisel ve felsefi bir dil kullanır. Bu yönüyle eser, Gilles Deleuze’ün “zaman-imaj” kavramıyla da örtüşen bir düşünsel zemin sunar.
Tarkovski’nin sinema anlayışı, günümüz yavaş sinema (slow cinema) akımının da öncüllerinden biri olarak kabul edilir. Uzun planlar, sessizlik ve ritim, çağdaş sinemacılar üzerinde kalıcı bir etki bırakmıştır.
Sonuç
Mühürlenmiş Zaman, sinemayı teknik bir araçtan ziyade insan ruhunun ve zamanın sanatsal bir kaydı olarak ele alan temel bir eserdir. Tarkovski’nin bu metni, sinema ile ilgilenen herkes için yalnızca bir yönetmen günlüğü değil, aynı zamanda bir etik ve estetik manifestodur. Zamanı “anlatmak” yerine onu “yaşatmayı” hedefleyen bu yaklaşım, sinemanın düşünsel gücünü yeniden hatırlatır.
APA 7 Kaynakça
Tarkovski, A. (2019). Mühürlenmiş zaman: Sinema üzerine düşünceler (M. Beyhan, Çev.). İstanbul: Agora Kitaplığı. (Orijinal eser 1986 yılında yayımlanmıştır)
Deleuze, G. (2014). Sinema 2: Zaman-imaj (B. Yalım, Çev.). İstanbul: Norgunk Yayıncılık.
Bordwell, D., & Thompson, K. (2019). Film sanatı: Bir giriş (E. Yılmaz, Çev.). Ankara: De Ki Basım Yayım.
Yorumlar
Yorum Gönder